Tăng trưởng kinh tế Trung Quốc quý III đạt 4,5% nhờ xuất khẩu mạnh, cầu nội địa vẫn yếu

Trung Quốc cho biết hôm thứ Hai rằng kinh tế nước này tăng trưởng 4,5% so với cùng kỳ trong giai đoạn tháng 7-9, động lực đến từ xuất khẩu khởi sắc. Con số chính thức cao hơn dự báo, tăng tốc từ mức 4,3% của quý II - vốn là mức mở rộng chậm nhất trong hơn ba năm. Lãnh đạo Trung Quốc đặt mục tiêu tăng trưởng cả năm 4,5%-5%, so với mức 5% của năm ngoái. Đầu tháng này, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) hạ dự báo tăng trưởng năm 2026 của Trung Quốc xuống 4,5%, tức sát ngưỡng thấp trong mục tiêu Bắc Kinh đề ra. Cầu nội địa suy yếu khi cuộc suy thoái bất động sản kéo dài nhiều năm bào mòn tài sản hộ gia đình và đẩy tiết kiệm lên cao. Ông Max Zenglein, chuyên gia kinh tế cấp cao khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại The Conference Board, nhận xét con số tăng trưởng chung ngày càng phản ánh kém chính xác bức tranh toàn cảnh, bởi nó che khuất khoảng cách đang rộng ra giữa các ngành, khu vực và hộ gia đình. Theo ông, Bắc Kinh đang đối mặt những đánh đổi khó khăn và việc xử lý mất cân đối trong nước có thể còn thách thức hơn cả áp lực bên ngoài. Xuất khẩu của Trung Quốc tăng 36% trong tháng trước. Từ tháng 1 đến tháng 9, nước này ghi nhận thặng dư thương mại 938 tỷ USD và đang trên đà vượt kỷ lục 1,2 nghìn tỷ USD của năm ngoái. Thuế quan Mỹ ở mức cao đã bào mòn một phần thương mại song phương Mỹ - Trung, buộc Trung Quốc tìm kiếm thị trường mới, gồm Đông Nam Á, Mỹ Latinh và châu Âu. Các sản phẩm công nghệ cao như chất bán dẫn, cùng ô tô - trong đó có xe hybrid và xe điện - là động lực tăng trưởng xuất khẩu năm nay. Trung Quốc đã xây dựng năng lực sản xuất nội địa khổng lồ ở những ngành được trợ cấp mạnh như điện mặt trời và xe điện, đồng thời theo đuổi mục tiêu tự chủ trước các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của phương Tây và bất định thương mại. Giữa lúc tiêu dùng trong nước yếu, các nhà sản xuất vẫn nhanh chóng nâng sản lượng, khiến nhiều hàng hóa phải xuất ra nước ngoài với giá cạnh tranh. Bà Ecaterina Bigos, chiến lược gia thị trường cấp cao tại BNP Paribas Asset Management, cho rằng tăng trưởng dựa vào công nghệ và xuất khẩu tạo ra ít việc làm và ít cải thiện thu nhập diện rộng, trong khi rủi ro dịch chuyển lao động do AI ngày một lớn. Nhiều đối tác thương mại lo ngại dòng hàng công nghiệp giá rẻ từ Trung Quốc đang ngày càng đe dọa các ngành sản xuất và nền kinh tế của họ. Giáo sư kinh tế và chính sách thương mại Eswar Prasad của Đại học Cornell nói rằng việc dựa vào cầu nước ngoài để chống đỡ nền kinh tế lớn thứ hai thế giới là không bền vững. Theo ông, thặng dư thương mại lớn và dai dẳng của Trung Quốc đã biến nước này thành lực cản đối với tăng trưởng toàn cầu thay vì nguồn tăng trưởng cho các nền kinh tế khác. Khối 27 nước Liên minh châu Âu (EU) đang thâm hụt thương mại với Trung Quốc hơn 1,1 tỷ USD mỗi ngày và tìm cách thu hẹp mất cân đối này. Xuất khẩu của Trung Quốc sang EU tăng 16% trong chín tháng đầu năm. Trong tháng này, EU đạt thỏa thuận với Trung Quốc nhằm cắt giảm khoảng một nửa lượng xe hybrid nhập khẩu từ Trung Quốc trong vài năm tới. Các nước EU đang cân nhắc thêm biện pháp hạn chế đối với Trung Quốc. Ông Gary Ng, chuyên gia kinh tế cấp cao khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại ngân hàng Pháp Natixis, nhận định Trung Quốc có thể hợp tác giải quyết tranh chấp và muốn duy trì khả năng tiếp cận thị trường. Một thỏa thuận như vụ xe hybrid với EU nhiều khả năng cho phép Trung Quốc bán thêm hàng sản xuất trong khối này theo thời gian mà vẫn tránh được đợt tăng thuế diện rộng. Ông Lynn Song, kinh tế trưởng phụ trách Trung Quốc đại lục tại ngân hàng Hà Lan ING, lại cho rằng mất cân đối thương mại sẽ khó được giải quyết nhanh chóng, ngay cả khi có các thỏa thuận giữa Trung Quốc và EU. Giới hoạch định chính sách lập luận rằng việc đồng nhân dân tệ bị định giá thấp so với USD và euro đã góp phần làm thặng dư thương mại của Trung Quốc tăng lên; Ngân hàng Trung ương nước này bác bỏ quan điểm đó. Bà Bigos dự báo sức kháng cự sẽ tiếp diễn, chủ nghĩa bảo hộ gia tăng và áp lực bảo vệ ngành sản xuất cùng việc làm vẫn dai dẳng trên toàn cầu, đáng chú ý là ở các lĩnh vực giá trị cao. Bắc Kinh khẳng định Trung Quốc không theo đuổi thặng dư thương mại lớn. Thống đốc Ngân hàng Trung ương Trung Quốc Phan Công Thắng nói hôm thứ Sáu rằng các nước thâm hụt thương mại và các nước thặng dư thương mại cần hợp tác với nhau, đồng thời khẳng định Trung Quốc với tư cách một quốc gia có trách nhiệm đã và đang nỗ lực mở rộng cầu nội địa.