Quốc hội Mỹ đề xuất Đạo luật CLARITY nhằm ngăn việc ví Bitcoin tự lưu ký bị coi là "tài sản bị bỏ rơi"

Một vụ kiện tại New York đang khiến giới tiền mã hóa lo ngại về kẽ hở pháp lý: liệu ví lạnh Bitcoin có thể bị người khác "nhặt" bằng cách viện dẫn quy định tài sản thất lạc nếu ví không hoạt động quá lâu hay không. Theo nội dung tổng hợp, một cá nhân tên Noah Doe đang tìm cách đòi quyền sở hữu khoảng 3,8 triệu BTC chưa từng dịch chuyển—ước tính khoảng 200 tỷ USD, tương đương gần 18% tổng nguồn cung Bitcoin—dựa trên luật "đồ thất lạc giao nộp cho cảnh sát" của bang New York. Lập luận chính là các ví đã "ngủ yên" nhiều năm và không có chủ sở hữu nào đứng ra nhận. Trước rủi ro đó, Quốc hội Mỹ đã bổ sung gấp một điều khoản vào dự thảo Đạo luật CLARITY. Điều 20216 trong bản dự thảo mới nêu rõ: tài sản số tự lưu ký (self-custodied) sẽ không bị coi là tài sản bị bỏ rơi, vô chủ, không có người nhận hoặc bị sung công (escheated), và quyền sở hữu hay "quyền của người nhặt được" không được chuyển cho bên khác chỉ vì ví không hoạt động trong thời gian dài hoặc vì chủ sở hữu không thể hiện "sự quan tâm liên tục". Điều khoản này mang tính ưu tiên, đảo chiều nhiều quy định cấp bang/địa phương vốn coi việc "ví không hoạt động suốt nhiều năm" là căn cứ để chuyển quyền sở hữu. Trước đó, các bản dự thảo Thượng viện ngày 8/5 và 20/5 chủ yếu bảo vệ quyền nắm giữ ví tự lưu ký; đến bản ngày 22/7, phạm vi được mở rộng sang luật tài sản, trực diện câu hỏi: người giữ ví còn sở hữu coin trong những ví đã bất động nhiều năm hay không. CLARITY đồng thời vạch ranh giới giữa hai nhóm tài sản số: (1) coin do cá nhân tự kiểm soát bằng private key và (2) coin do sàn, nhà môi giới hoặc tổ chức lưu ký nắm giữ. Bảo vệ liên bang theo dự thảo mới áp dụng cho nhóm (1). Với nhóm (2), các luật về tài sản không có người nhận vẫn tiếp tục có hiệu lực vì dự thảo giữ nguyên cơ chế áp dụng cho tài sản lưu ký. Một ví tự giữ private key và một tài khoản sàn nắm Bitcoin với giá trị USD tương đương sẽ nằm ở hai phía khác nhau: trong trường hợp sàn, bên lưu ký kiểm soát private key nên các quy tắc về thời hạn "ngủ yên", báo cáo và bàn giao theo luật bang vẫn được áp dụng. Sự việc khiến điều khoản 20216 trở nên cấp bách xuất phát từ chính luật của New York. Mục 7B trong Luật Tài sản Cá nhân của bang điều chỉnh tài sản bị mất và được giao cho cảnh sát; Điều 257 cho phép quyền sở hữu có thể thuộc về người nhặt được trong một số điều kiện nhất định, bao gồm trường hợp tài sản trị giá dưới 10 USD sau một năm tìm chủ sở hữu không thành. Noah Doe cùng hai công ty đang dựa trên khung này để yêu cầu quyền sở hữu đối với 39.069 địa chỉ Bitcoin "ngủ yên", tổng cộng khoảng 3,799 triệu BTC, gần 18% nguồn cung. Hồ sơ được viện dẫn gồm các chiến dịch thông báo qua OP_RETURN, thông cáo báo chí và các "cửa sổ" tiếp nhận yêu cầu, nhằm lập luận rằng số coin này là tài sản không có người nhận. Trọng tâm của lập luận là "sự im lặng": tiền mã hóa không bị động đến trong nhiều năm và không có ai xuất hiện để bác bỏ hay nhận quyền sở hữu. Điều 20216 nhắm thẳng vào cơ chế này: người yêu cầu không còn có thể dựa vào việc ví bất động kéo dài hoặc thiếu liên lạc để khẳng định quyền sở hữu theo các luật tài sản vô chủ của bang. Dù vậy, phía nguyên đơn cũng đưa thêm yếu tố ngoài tình trạng "ngủ yên", như báo cáo cảnh sát, thông báo OP_RETURN và nỗ lực liên hệ các chủ sở hữu tiềm năng. Vì thế, ngay cả nếu CLARITY được thông qua, họ có thể lập luận rằng yêu cầu của mình không "chỉ dựa trên sự im lặng". Điều 20216 đóng kẽ hở pháp lý mà vụ kiện đang thử nghiệm, nhưng không tự động chấm dứt tranh chấp; tòa vẫn phải cân nhắc liệu các bằng chứng bổ sung có làm thay đổi bản chất đánh giá hay không. Bước tiếp theo phụ thuộc vào đàm phán tại Thượng viện và cách tòa án diễn giải cụm từ "chỉ vì không hoạt động". Kịch bản tích cực là Thượng viện giữ nguyên Điều 20216 với ngôn ngữ ưu tiên, và tòa diễn giải chặt chẽ để tạo lá chắn thực sự cho tự lưu ký. Khi đó, các lập luận kiểu Noah Doe sẽ khó triển khai hơn vì cần chứng cứ vượt ra ngoài nhiều năm im lặng. Ngược lại, nếu Điều 20216 bị rút bớt hoặc làm mềm trước khi bỏ phiếu cuối cùng, tòa có thể được trao quyền cân nhắc tình trạng không hoạt động cùng các yếu tố khác khi phân xử. Khi đó, luật bang về ví "ngủ yên" vẫn có đất tồn tại và các bên đòi quyền có thể tiếp tục xây dựng lập luận tương tự Noah Doe, kết hợp bất động kéo dài với các chiến dịch thông báo. Tóm lại, Điều 20216 loại bỏ lập luận đơn giản nhất: nhiều năm không hoạt động tự thân đã đồng nghĩa với từ bỏ quyền sở hữu. Mức độ bảo vệ thực tế sẽ phụ thuộc vào nội dung cuối cùng sau đàm phán Thượng viện và cách thẩm phán đánh giá "sự im lặng" có thể chứng minh được điều gì.